មុខ

ប្រធាននៃសរីរប្រទេស គឺប៉ែករូបកាយត្រង់ទីប្រជុំនៃថ្ងាស, ចិញ្ចើម, ភ្នែក, ច្រមុះ, មាត់, ចង្កា។

កាត់ចំពីមុខ :

វិលមុខងងឹតឈឹងមើលអ្វីពុំឃើញ។

ឱនមុខចុះបន្តិចស្រពោនស្រពាប់ព្រោះសេចក្ដីអៀនខ្មាសឬទញ់តុះ :

ស្រុងស្លុយខាងមុខជាងខាងក្រោយ :

កាត់នាទីឬកាត់ប្រយោជន៍; កាត់លាភរបស់អ្នកដទៃ :

(ព.ប្រ.) ទញ់ទាល់គំនិតងងឹតឈឹង។

នៅទីចំពោះមុខ, ផ្គើននៅមុខ :

(ព.ប្រ.) ងងុលចូលមិនថយក្រោយ។

(ម.ព. មុខក្រៀម)។

ដែលកំបាំងគេមើលមិនឃើញ :

ខុសបែបគ្នា; មិនត្រូវមុខ។

(ម.ព. មុខងប់)។

មិនភ្លេចមុខគេ។

ចេញទាំងមុខទាំងសម្ដី។

ចែកឱ្យដោយមុខ ដោយឡែកពីគ្នា។

ច្រើនបែប, ច្រើនយ៉ាង :

ដែលប្រាកដនៅមុខ; ប្រឈមនឹង ធៀបនឹង ក្នុងក្របខ័ណ្ឌនៃ :

ត្រង់ពីមុខ។

(ព.ប្រ.) ចុះទឹកមុខឬជ្រប់មុខហាក់ដូចជាជច់ ព្រោះគេបន្តុះបង្អាប់ឬស្ដីថាឱ្យ។

(ព.ប្រ.) បញ្ចេញអាការៈធ្វើមុខស្មូញ ព្រោះធុញ, ទ្រាន់។

កម្រើកចង្កាងើបងើយខ្វិចបន្តិចឡើងឬបិទមាត់ផ្អឹបកម្រើកចង្កាញាក់ខ្វើកឡើងលើ។

(ម.ព. ញាក់មុខ)។

ផុតអស់មុខការ, ផុតនាទី; ដាច់នាទីឬមុខការដោយឡែក។

ដឹងដោយសារគេប្រាប់ថា ឈ្មោះនេះ ឈ្មោះនោះ ដែលជាសត្រូវ ...។

ដោយឡែក, ដោយបែប, ដោយយ៉ាង :

(ព.ប្រ.) អាប់មុខ, មិនពេញមុខ។

(ម.ព. មុខថ្លោះ)។

(ព.ប្រ.) នៅទទឹងចំពីមុខ។

(ព.ប្រ.) ទទឹងដំណើរអាជ្ញា ដែលមានអានុភាពស្រដៀងនឹងទ័ព។

(ម.ព. តូចមុខ)។

(ម.ព. ទុកមុខឱ្យ)។

ទុកនាទីឱ្យ, ទុកអំណាចឱ្យ, យោគយល់។

(ព.ប្រ.) ទើសទាល់ដោយយល់មុខ, ដោយខ្លាចចិត្តឬដោយអៀនអន់ព្រោះមានគេនៅមុខ, នាំឱ្យធ្វើអ្វីមិនស៊ប់។

(ម.ព. ទើសមុខ)។

ទៅឯខាងមុខ, ទៅឯកាលខាងមុខ!

សម្ដែងទឹកមុខឡើងក្រញូវ។

ញាក់មុខញាក់មាត់ក្រមាច់ក្រមើមឱ្យ។

ពេញមុខ។

ចំពោះមុខ!

(ព.ប្រ.) ធ្វើឱ្យអាប់ឱនហាក់ដូចជាធ្វើមុខឱ្យបាក់។

ធ្វើឱ្យបាត់មិនឱ្យឃើញមុខ, គេចលែងឱ្យឃើញមុខ :

(ម.ព. មុខពាប់)។

(ព.ប្រ.) ចេញមុខពេញលេញមិនរលឹបរល, មានមុខមានឈ្មោះ។

អ្នកដែលមានអ្នកធំអ្នកតូចរាប់អានច្រើន :

(ព.ប្រ.) មុខដែលមានទ្រង់ទ្រាយប្រៀបប្រដូចនឹងសណ្ឋានមុខត្រីក្រាយ។

(សំនួន.) ដែលមានអំណត់ខ្លាំង អាចទ្រាំទ្រដូចជាការជេរស្ដីឬបន្តុះបង្អាប់ជាដើមបាន :

(ព.ប្រ.) មុខដែលឡើងសាច់ពកតូចៗឃ្មឹល ស្រដៀងនឹងសំបកផ្លែក្រូចសើច។

(ព.ប្រ.) មុខមិនស្រស់ឬមិនរីក ព្រោះមានព្រួយ។

(ម.ព. មុខងាប់)។

ចចេសងប់មិនងាកតាម។

(ព.ប្រ.) ដែលមានទឹកមុខដូចជាមុខបុគ្គលស្លាប់ (ពាក្យជេរ, បង្អាប់ដោយមើលងាយ) :

(ព.ប្រ.) ដែលជជ្រកមមករកគេដោយអាការៈឥតអៀនខ្មាសដូចជាឆ្កែ :

(ព.ប្រ.) មុខដែលចេញអាការៈជ្រួញជ្រេញ ហាក់ដូចជាកំពុងបរិភោគវត្ថុជូរខ្លាំង។

មុខដែលមានទ្រង់ទ្រាយសមរម្យឥតឆ្គង, មុខស្រស់បំព្រង។

(ព.ប្រ.) ប្រែឈាមមុខស្រុតចុះហាក់ដូចជាថ្លោះ (ព្រោះភ័យឬព្រោះមានជំងឺ)។

ផ្លូវទឹក, ធ្នារទឹក។

ទីចំពីខាងមុខកងទ័ពដែលកំពុងលើក។

(ព.ប្រ.) មុខដែលចេញអាការៈដូចជាពាប់ចុះ (ព្រោះភ័យឬព្រោះតូចចិត្តខ្លាំង) :

រូបមុខដែលបែកចេញជាបួន ភ្ជាប់នឹងកំពូលប្រាសាទឬកំពូលចេតិយ។

ទីវាលឬផ្លូវធំត្រង់មុខព្រះរាជវាំង។

មន្ត្រីដែលជាប្រធានឬជាអធិបតីលើអស់មន្ត្រីទាំងពួង, អធិបតីនៃពួកសេនាបតី; ច្រើនប្រើថា នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រី។

មុខនិងមាត់ គឺការចេញបង្ហាញមុខនិងការបញ្ចេញសម្ដីថ្វីមាត់ក្នុងទីប្រជុំជន :

មុខដែលសម្ដែងអាការៈមាំសម្បើម :

រូបមុខស្មាច់សម្រាប់ល្ខោនពាក់ធ្វើយក្ស។

(ព.ប្រ.) មុខមនុស្សដែលមានទ្រង់ទ្រាយកំពាង ស្រដៀងនឹងរូបរាហូ :

មុខដែលចេញអាការៈរីករាយ។

(ព.ប្រ.) ដែលរឹងរូស, មានះ, ចចេស ទោះអ្នកដែលមានអំណាចលើ សម្លឹងសម្លក់ដាក់ក៏មិនជច់មុខ :

(ម.ព. មុខទ័ព)។

(ព.ប្រ.) មុខដែលចេញអាការៈក្រៀមក្រំហាក់ដូចជាស្ងួត។

នាទីឬដំណើរដែលមានព្រោះស្មន់អន្ធករឬសហាយស្មន់នឹងគ្នា :

មុខជើយដោយអាការៈតោះតើយ មិនអើពើ :

មុខមិនរីកដោយអាការៈក្រៀមក្រំ។

(ព.ប្រ.) មុខមិនស្រស់, មិនរីករាយហាក់ដូចជាស្រពោន។

(ព.ប្រ.) មុខស្រពោនស្រពាប់ដោយហេតុទើសទាក់គំនិតឬតានតឹងចិត្ត។

នាទីដែលកើតអាករ កើតលាភ។

មុខដែលមានស្នាមអុត។

នាទីរបស់អំណាច។

(ម.ព. យកមុខ)។

(ម.ព. យកមុខ)។

អន្ទងនាំផ្លូវពីមុខ, យោងមិនឱ្យឃ្លាតពីមុខ :

(ម.ព. មុខស្ងួត)។

(ម.ព. មុខស្រពោន)។

ស្អប់មិនចង់ឃើញមុខ។

ប្រធាន; ទី; នាទី; លំអាន; ធ្នារ; ឡែក; បែប, យ៉ាង ...។

ផ្នែកដែលមុតនៃឧបករណ៍ប្រើប្រាស់មួយចំនួន ខ្លះសំប៉ែតស្ដើង ខ្លះស្រួច ឬខ្លះទៀតរាងដូចធ្មេញត្រីជាដើម :

(ព.ប្រ.) ទទួលភារៈចេញមុខតតាំងជាជំនួសគេ :

មុខរបួសដែលមុតដោយសស្ត្រា។