លោក

សភាវធម៌ដែលតែងកើតតែងវិនាសរឿយៗ ឬដែលបាត់ៗឃើញៗ គឺដែលកើតមានហើយបាត់ៗ ហើយមានឡើងវិញតាមកាលសម័យ; បើនិយាយដោយការរៀបរាប់ គឺ ដី, ទឹក, ភ្លើង, ខ្យល់, អាកាស; មនុស្សសត្វទូទៅទាំងអស់; ឋានមនុស្ស; ឋានសួគ៌; ឋានព្រហ្ម; ឋាននរក, ប្រេត។ល។

ឋានប្រេត, លំនៅរបស់ពួកប្រេត។

ប្រទេសសម្រាប់សត្វលោកនៅអាស្រ័យ, កន្លែងកើតស្លាប់របស់ពពួកសត្វ។

ការភ្ញាក់ផ្អើល, ជ្រួលជ្រើម ក្នុងពិភពលោក។

(ព.ប្រ.) មនុស្សដែលប្រព្រឹត្តអំពើអាក្រក់ក្រៃពេកទុកដូចជាដង្គត់ឬដូចជាចម្រូងក្នុងលោក។

ដំណើររបស់លោក គឺអំពើឬកិច្ចការរបស់មនុស្សឬសត្វ។

អ្នកធ្ងន់ក្នុងលោកឬដែលជាគ្រូរបស់សត្វលោកគឺព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ; តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ថា ព្រះព្រហ្ម។

(ម.ព. លោកគរុ)។

ភ្នែករបស់លោក គឺព្រះអាទិត្យ។

(ម.ព. លោកចក្ខុ)។

ការកម្រើករំពើកក្នុងលោក។

សេចក្ដីរិះគិតអំពីលោក គឺការរិះគិតរកហេតុរកដំណើរក្នុងលោក។

បិតារបស់លោក គឺព្រះសិវៈឬវិស្ណុ (តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍)។

មាតារបស់លោក គឺនាងឧមាឬលក្ស្មី (តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍។

អ្នកប្រសើរឬចម្បងជាងសត្វលោក គឺព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ; តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ថា ព្រះព្រហ្ម។

(ម.ព. លោកជេដ្ឋ)។

ការប្រព្រឹត្តអំពើជាប្រយោជន៍ដល់លោក (ចរិយារបស់ពុទ្ធាទិបណ្ឌិត)។

លោកបី គឺមនុស្សលោក, ទេវលោក, ព្រហ្មលោក; មានន័យដទៃផ្សេងថា មេឃឬឋានសួគ៌, ផែនដី, ឱកាសកណ្ដាល (ចន្លោះមេឃនិងដី) ឬបាតាល។

រឿងរ៉ាវសម្រាប់លោក, រឿងព្រេង។

ធម៌សម្រាប់លោក គឺអាការៈ, សណ្ដាប់ធ្នាប់ឬធម្មតារបស់សត្វលោក; តាមពុទ្ធសាសនាថាមាន ៨យ៉ាងគឺ ១លាភៈ ការបាន; ២អលាភៈ ការខានបានឬខាតបង់; ៣យសៈ ការមានយសស័ក្ដិ; ៤អយសៈ ការមិនមានយសស័ក្ដិ ឬការថ្លោះធ្លាក់យសស័ក្ដិ; ៥និន្ទា ការតិះដៀល; ៦បសំសា ការសរសើរ; ៧សុខៈ ការបានសុខ; ៨ទុក្ខៈ ការបានទុក្ខ។

ធម្មតារបស់លោក គឺការមិនទៀងរបស់លោក។

អ្នកបង្កើតលោក គឺព្រះព្រហ្ម ឬព្រះសិវៈ (តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍)។

ចក្រវាល, ទំហំលោកក្នុងមណ្ឌលចក្រវាលមួយៗ។

(ម.ព. លោកធាតា)។

អ្នកដែលជាពំនាក់របស់សត្វលោក គឺព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ; តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ថា ព្រះព្រហ្ម ព្រះសិវៈ, ព្រះនារាយណ៍។

អ្នកដឹកនាំសត្វលោក (ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ)។

សូរសព្ទគឹកកងក្នុងលោក; ដំណើរល្បីលេចឮសាយសុសក្នុងលោក។

ធម្មតារបស់លោក។

ធម៌ជាគ្រឿងរលាស់ខ្លួនចេញចាកលោក (លោកុត្តរធម៌)។

ដែលអាស្រ័យនៅក្នុងលោក, មនុស្សឬអ្វីៗទាំងអស់ដែលមាននៅក្នុងលោក។

អ្នកដល់នូវទីបំផុតលោក (ព្រះខីណាស្រព)។

អ្នកឃើញទីបំផុតលោក គឺអ្នកឃើញព្រះនិញ្វន (ព្រះពុទ្ធ, ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ, ព្រះអរហន្ត)។

ទីឬប្រទេសជាចន្លោះលោក; ឈ្មោះនរកនៅត្រង់ចន្លោះលោក (ហៅ លោកន្តរនរក ក៏បាន)។

សត្វដែលកើតក្នុងលោកន្តរនរក។

ផ្លូវលោក គឺសណ្ដាប់ធ្នាប់, បែបបទ, ទំនៀមរបស់សត្វលោក; ទំនៀមស្រុកទេស។

(ម.ព. លោកបថ)។

អ្នករក្សាលោក គឺមហារាជ ៤អង្គជាអ្នកគ្រប់គ្រងរក្សាលោក។

(ម.ព. លោកជនក)។

ជីតារបស់សត្វលោក គឺមហាព្រហ្ម (តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍)។

ពង្សាវតារលោក។

ប្រទីប (ពន្លឺ) របស់លោក (ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ)។

(ម.ព. លោកប្បត្តិ)។

ដែលប្រាកដ, ជាក់ច្បាស់ដល់ពួកមនុស្សទូទៅ, ដែលមានគេដឹងឬស្គាល់ពេញពាស។

(ម.ព. លោកជននី)។

ដំណើរ, ការប្រព្រឹត្តទៅរបស់លោក; កិច្ចការរបស់មនុស្ស; ការរស់នៅរបស់សត្វលោក។

សេចក្ដីចម្រើនរបស់លោក។

សម្ដីឬវោហាររបស់លោក។

វិជ្ជាសម្រាប់លោក (តាមសម័យនិយម)។

អ្នកចេះវិជ្ជាសម្រាប់លោក។

អ្នកដឹងច្បាស់នូវលោក (ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ)។

(ម.ព. លោកវិជ្ជា)។

សេចក្ដីវិនាសលោក, ការប្រល័យលោក។

(ម.ព. លោកវឌ្ឍនៈ)។

(ម.ព. លោកវាទ)។

បន្ទាល់របស់លោក គឺភ្លើង; ព្រះព្រហ្ម។

ការសង្គ្រោះមនុស្សមិនរើសមុខ, ការជួយទំនុកបម្រុងមនុស្សផងគ្នាឱ្យបានសុខ, ឱ្យកើតសន្តិភាព។

ទ្រង់ទ្រាយ ឬបែបភាពពិភពលោក, ភូគោល។

សេចក្ដីស្ងប់របស់លោក។

ដំណើរសុខសាន្តរបស់លោក។

ពពួកសត្វដែលនៅអាស្រ័យក្នុងលោក, ពួកមនុស្ស; លោកទាំងអស់។

សូរសព្ទរបស់លោក; ភាសាសម្ដីរបស់សត្វលោក។

(ម.ព. លោកសក្ខី)។

(ម.ព. លោកជេស្ឋ)។

(ម.ព. លោកខាណុ)។

ដំណើរស្ថិតនៅរបស់លោក, ដំណើរដែលលោកតាំងនៅតាមកាលកំណត់; អាយុផែនដី។

សេចក្ដីរីករាយសប្បាយរបស់ពួកមនុស្ស។

(ម.ព. លោកហាស)។

អធិបតីរបស់លោក (មហាព្រហ្ម) ; ម្ចាស់របស់លោក, ម្ចាស់ទ្វីប (ស្តេចចក្រពត្តិ)។

ការប្រកាន់យកលោកជាធំ គឺការខ្លាចចិត្តពួកមនុស្សផងគ្នា; ការប្រុងប្រយ័ត្នមិនហ៊ានធ្វើអំពើអាក្រក់ ព្រោះខ្លាចគេដឹង នឹកខ្មាសគេទុកជាមុន។

សេចក្ដីអធិប្បាយអំពីលោកសណ្ឋាន។

ការប្រព្រឹត្តតាមលោក គឺការអនុលោមតាមបែបបទរបស់មនុស្ស ផងគ្នា, ការយកតម្រាប់គ្នា។

(ម.ព. លោកានុវត្តន៍)។

(ម.ព. លោកាធិប្បាយ)។

នុយរបស់សត្វលោក គឺបញ្ចកាមគុណ (រូប, សំឡេង, ក្លិន, រស, សម្ផស្ស)។

(ម.ព. លោកាមិស)។

(ម.ព. លោកាយតៈ)។

(ម.ព. លោកាយតិកៈ)។

អ្នកដែលស្ទាត់ជំនាញខាងលោកាយតសាស្ត្រ។

គម្ពីរសម្ដែងគតិលោកដែលមានដំណើរសេចក្ដីរយីករយាកមិនគួរជឿ ឬគម្ពីរដែលមានសេចក្ដីបដិសេធថាឋានសួគ៌ឋាននរកមិនមាន។

ចិត្តដែលឆ្លងផុតចាកលោក គឺចិត្តរបស់អរិយបុគ្គល ដែលបានសម្រេចមគ្គផលហើយ (ព.ពុ.)។

មគ្គផលនិញ្វន (ព.ពុ.)។

ការបានសម្រេចមគ្គផល (ព.ពុ.)។

ផ្លូវរបស់អរិយបុគ្គលសម្រាប់ឆ្លងចាកលោក (ព.ពុ.)។

អ្នកដែលជាធំ ឬជាចម្បងជាងសត្វលោក គឺព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ (តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ថាមហាព្រហ្ម)។

ភាគអាកាស។

(ម.ព. យមលោក)។

ព្រះអង្គ; អ្នក; គាត់។

ពាក្យគោរពសម្រាប់និយាយជាជំនួសឈ្មោះបុគ្គលថ្នាក់ខ្ពស់ជាងខ្លួន ឬថ្នាក់ស្មើនឹងខ្លួន ដែលត្រូវនិយាយទៅរកឬដែលត្រូវនិយាយដល់ :

សម្រាប់ប្រើផ្សំពីខាងដើមនាមនាម ដែលគួរប្រកបដោយសេចក្ដីគោរព :

សម្រាប់ហៅបព្វជិតទាំងពួង :