វចនា.
វចនានុក្រមខ្មែរវចនានុក្រម
“ចិត្រ” ជាអក្ខរាវិរុទ្ធឆ្លាស់។ អត្ថន័យខាងក្រោមជារបស់ពាក្យ ចិត្ត។

ចិត្ត

នាម· noun [ចិត]មកពីភាសាបាលី និងសំស្ក្រឹត

Learner aid: noun · [ចិត] — From Pali and Sanskritសំឡេងអានប្រហាក់ប្រហែល។ អត្ថន័យជាភាសាខ្មែរ។

ធម្មជាតសម្រាប់សន្សំអារម្មណ៍, សម្រាប់គិត គឺវិញ្ញាណ :

អក្ខរាវិរុទ្ធឆ្លាស់៖ចិត្រ
ចូលដើម្បីសមកាលកម្ម
រាយការណ៍កំហុស
ស្វែងយល់ពីពាក្យ

និយមន័យ

៣៤ ន័យ
១

ធម្មជាតសម្រាប់សន្សំអារម្មណ៍, សម្រាប់គិត គឺវិញ្ញាណ :

ឧទាហរណ៍

“ចិត្តត្រង់, ចិត្តវៀច; ចិត្តល្អ, ចិត្តអាក្រក់។ល។”

២

សមត្ថភាពគិត យល់ដឹង ពិចារណា វិនិច្ឆ័យ និងសម្រេចចិត្តរបស់មនុស្ស។ លើសពីនេះទៀតចិត្តក៏ជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃញាណ ដែលបង្កើតការគិត អារម្មណ៍ គំនិត ប្រត្យក្សារម្មណ៍ និងជាកន្លែងផ្ទុកពុទ្ធិនិងការចងចាំ :

ឧទាហរណ៍

“ផ្លូវចិត្ត, ចិត្តនិងកាយ។”

៣

អត់ធ្មត់ ពូកែទ្រាំ ស៊ូទ្រាំ :

ឧទាហរណ៍

“កីឡាករប្រដាល់នេះចិត្តណាស់ គេវាយបែកមុខហើយនៅមិនព្រមចុះចាញ់។”

៤

ឆាប់ប្រកាន់ ឆាប់ងរង៉ក់ ឆេវឆាវ :

ឧទាហរណ៍

“កូននេះចិត្តណាស់ ម្ដាយបន្ទោសបន្តិចបន្តួច លែងស៊ីបាយ។”

៥

ដែលអាណិតយ៉ាងខ្លាំង, ដែលអាណិតរកអ្វីធៀបមិនបាន :

ឧទាហរណ៍

“អាណិតខ្លោចចិត្ត។”

៦

ដែលត្រូវចិត្តឬពេញចិត្តនឹងនរណាម្នាក់ឬអ្វីមួយ :

ឧទាហរណ៍

“លទ្ធផលគាប់ចិត្ត, ទេសភាពស្រស់ស្អាតគាប់ចិត្តទេសចរ, គាត់គាប់ចិត្តនឹងជីវិត។”

៧

ដែលមានចិត្តអាក្រក់ ដែលមានចិត្តទុរយស ចិត្តសាវា :

ឧទាហរណ៍

“មនុស្សចិត្តខ្មៅ។”

៨

ដែលមានចិត្តមានះ ដែលចូលចិត្តប្រឆាំងតបត :

ឧទាហរណ៍

“វាចិត្តខ្លាំងណាស់ ខំប្រឆាំងទទឹងទិស។”

៩

ដែលមិនចេះសន្តោសប្រណី ចូលចិត្តចាប់កំហុស :

ឧទាហរណ៍

“ថៅកែចិត្តចង្អៀត។”

១០

ដែលមានចិត្តកេងប្រវ័ញ្ច កឹបកេង លួចបន្លំ :

ឧទាហរណ៍

“[…] ឱ!ឪវាអើយ ខ្ញុំទើបនឹងដឹងរឿងថៅកែយើងចិត្តចោរជាមនុស្សអាក្រក់ណាស់។ […] (រឿងថៅកែចិត្តចោរ)។”

១១

ដែលចូលចិត្តងរង៉ក់ ដែលឆាប់ខឹងឬអន់ចិត្ត :

ឧទាហរណ៍

“មនុស្សចិត្តច្រើន។”

១២

ដែលល្អ ស្មោះត្រង់ ឥតសៅហ្មង :

ឧទាហរណ៍

“[…] សុរិយាចិត្តជា បំភ្លឺរាល់គ្នា ដល់អស់ញាតិផង ឱ្យបានសុខុម ផុតទុក្ខសៅហ្មង ជួយដោះចំណង ទុក្ខសោកប្រជា។ […]។”

១៣

ដែលមានចិត្តមិនសោកស្ដាយ ដែលមានចិត្តហ៊ានលះបង់ :

ឧទាហរណ៍

“ចេះចិត្តដាច់ទៅចោលប្រពន្ធកូនកើត។”

១៤

ដែលចេះសន្តោសប្រណី មិនប្រកាន់ទោស :

ឧទាហរណ៍

“មនុស្សចិត្តទូលាយ។”

១៥

(សំនួន.) ដែលពូកែអត់ធ្មត់ មិនងាយខឹងផ្ដេសផ្ដាស :

ឧទាហរណ៍

“គ្រូជាអ្នកមានចិត្តធ្ងន់។”

១៦

ដែលហ៊ានជ្រុល ដែលព្រហើន ថ្លើមធំ :

ឧទាហរណ៍

“មនុស្សចិត្តធំ, ចោរចិត្តធំ។”

១៧

ចិត្តដែលនៅឆោតល្ងង់ ទន់ជ្រាយ ចិត្តដែលកំណាចឃោរឃៅ, ដែលមានចិត្តកំណាចឃោរឃៅ :

ឧទាហរណ៍

“ចិត្តពាលមកពីសេចក្ដីល្ងង់ខ្លៅ, ជនដៃដល់ចិត្តពាល។”

១៨

ចិត្តដែលប្រកបដោយក្ដីសន្តោសប្រណី អធ្យាស្រ័យល្អ និងភាពអត់ធ្មត់។

១៩

ចិត្តដែលអាក្រក់ឃោរឃៅ, ដែលមានចិត្តអាក្រក់ឃោរឃៅ :

ឧទាហរណ៍

“ចិត្តសាមាន្យមកពីអវិជ្ជា, ចោរចិត្តសាមាន្យ។”

២០

ចិត្តដែលមានអំណរសប្បាយរីករាយ :

ឧទាហរណ៍

“ចិត្តសោមនស្សនៅពេលបានធ្វើអំពើល្អ។”

២១

(សំនួន.) ងាយខឹង ដែលមានចិត្តឆេវឆាវ :

ឧទាហរណ៍

“មកពីចិត្តស្រាល បានជាគាត់ប្រើអំពើហិង្សា។”

២២

(សំនួន.) ដែលមិនរារែកចិត្ត ដែលហ៊ានប្រថុយធ្វើអ្វីមួយ, ចិត្តដាច់ :

ឧទាហរណ៍

“យុវជនចិត្តស្លុយប្រថុយនឹងគ្រោះថ្នាក់។”

២៣

(ម.ព. ចិត្តមុត)។

២៤

ចិត្តដែលមិនល្អមិនគួរជាទីពេញចិត្តអ្នកដទៃ :

ឧទាហរណ៍

“តាជូជកគឺជាតួអង្គកំណាច លោភលន់ និងមានចិត្តអប្រិយ។”

២៥

អស់ចិត្តអាល័យ សម្រេចចិត្តក្រោយការរារែក :

ឧទាហរណ៍

“គាត់ដាច់ចិត្តទៅចោលប្រពន្ធកូន។”

២៦

ដែលរហ័ស ឆាប់ លឿន ភ្លាមៗដោយក្ដីគាប់ចិត្ត :

ឧទាហរណ៍

“សេវាកម្មទាន់ចិត្ត។”

២៧

ដែលគេវិចិត្តហើយ, ដែលគេធ្វើដោយផ្ចិតផ្ចង់រួចស្រេចហើយ។

២៨

រូបភាព, រូបដែលគេគូរ, ដែលគេឆ្លាក់, គំនូរ, ចម្លាក់ ...។

២៩

ជាងគំនូរ, ជាងលាបថ្នាំរំលេចព័ណ៌ ...។

៣០

(ម.ព. ចិត្តការ)។

៣១

វិជ្ជាឬវិទ្យាខាងការវិចិត្រ។

៣២

(ម.ព. ចិត្តការ)។

៣៣

(ម.ព. ចិត្តការ)។

៣៤

(ម.ព. ចិត្តវិជ្ជា)។

ចំណាំការប្រើប្រាស់

(វេវ. ចិត្រ)។

ទម្រង់ និងការបង្កើតពាក្យ

ទម្រង់ពាក្យ

ប្រវត្តិ និងប្រភព

ប្រភពពាក្យ

មកពីភាសាបាលី និងសំស្ក្រឹត

From Pali and Sanskrit.

ប្រភពក្នុងវចនានុក្រម៖ (បា. សំ.)

បន្តរៀនទៀត

ពាក្យដែលអ្នកអាចចូលចិត្ត

មើលទាំងអស់