វចនា.
វចនានុក្រមខ្មែរវចនានុក្រម

បុណ្យ

[បុន]មកពីភាសាសំស្ក្រឹត និងបាលី

Learner aid: [បុន] — From Sanskrit and Paliសំឡេងអានប្រហាក់ប្រហែល។ អត្ថន័យជាភាសាខ្មែរ។

គុណជាតជាគ្រឿងជម្រះសន្តានចិត្ត; កុសល, អំពើល្អ, សេចក្ដីសុខ។

ចូលដើម្បីសមកាលកម្ម
រាយការណ៍កំហុស
ស្វែងយល់ពីពាក្យ

និយមន័យ

១៦ ន័យ
១

គុណជាតជាគ្រឿងជម្រះសន្តានចិត្ត; កុសល, អំពើល្អ, សេចក្ដីសុខ។

២

ពិធីផ្សេងៗដែលប្រារព្ធឬរៀបចំឡើងដើម្បីរម្លឹកដល់ហេតុការណ៍ ឬព្រឹត្តិការណ៍ណាមួយ :

ឧទាហរណ៍

“បុណ្យសមុទ្រ បុណ្យទន្លេ បុណ្យឯករាជ្យជាតិ ...។”

៣

ធ្វើសេចក្ដីល្អខាងផ្លូវកាយវាចាចិត្ត ឱ្យកើតមានដោយកិច្ចនិងទំនងផ្សេងៗ ...។

៤

បុណ្យដែលប្រារព្ធឡើងដើម្បីសម្ដែងនូវការគោរពដឹងគុណនិងតបស្នងសងគុណចំពោះមាតាបិតា ជីដូនជីតា ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យជាដើម :

ឧទាហរណ៍

“បុណ្យកតញ្ញូរៀបចំឡើងក្នុងគោលបំណងបង្ហាញពីការតបស្នងសងគុណ និងដឹងគុណ។”

៥

បុណ្យដែលប្រារព្ធឡើងដើម្បីរម្លឹកព្រឹត្តិការណ៍ ឬឧទ្ទិសដល់ជនណាម្នាក់ ក្នុងរយៈពេលកំណត់ណាមួយ :

ឧទាហរណ៍

“បុណ្យខួបគម្រប់ប្រាំពីរថ្ងៃ បុណ្យខួបលើកទី៥០។”

៦

(ម.ព. បុណ្យសព)។

៧

បុណ្យដែលប្រារព្ធឡើងដើម្បីចម្រើនអាយុសង្ខារ និងរម្លឹកដល់ថ្ងៃខែឆ្នាំប្រសូតរបស់បុគ្គលណាម្នាក់ដូចជា ព្រះមហាក្សត្រ ឪពុកម្ដាយ ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យជាដើម :

ឧទាហរណ៍

“ព្រះរាជពិធីបុណ្យចម្រើនព្រះជន្មព្រះមហាក្សត្រ។”

៨

បុណ្យដែលប្រារព្ធឡើងដើម្បីសម្ដែងនូវការដឹងគុណចំពោះទឹក ដី អាកាសធាតុជាដើម ដែលបានអនុគ្រោះដល់ការបង្កបង្កើនផលឱ្យទទួលបានទិន្នផលល្អ។ បុណ្យដារលាននេះ អ្នកស្រុកខ្លះ ហៅថា បុណ្យភូមិ បុណ្យពូនភ្នំស្រូវ បុណ្យដារភូមិ បុណ្យដំបូងទាន ហើយគេច្រើនប្រារព្ធនៅខែធ្នូឬខែមករា បន្ទាប់ពីប្រមូលផលស្រូវរួចរាល់ :

ឧទាហរណ៍

“ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរតែងតែប្រារព្ធពិធីបុណ្យដារលានជារៀងរាល់ឆ្នាំ។”

៩

បុណ្យដែលប្រារព្ធឡើងនៅតាមខេត្តនានានៅជាប់ទន្លេ ដើម្បីសម្ដែងនូវការដឹងគុណដល់ទឹកទន្លេ និងបង្ហាញពីសក្ដានុពលខេត្តតាមដងទន្លេ ដែលប្រព្រឹត្តទៅរយៈពេល៣ថ្ងៃ នៅខែមីនា ជារៀងរាល់ឆ្នាំ :

ឧទាហរណ៍

“បុណ្យទន្លេលើកទី១ ប្រព្រឹត្តទៅចំនួន៣ថ្ងៃ នៅខេត្តក្រចេះ។”

១០

បុណ្យដែលប្រារព្ធជូនដល់អ្នកមានគុណនូវបច្ច័យទាំងបួន រួមមានគ្រឿងស្លៀកដណ្ដប់ (ចីពរ), អាហារ (បិណ្ឌបាត), លំនៅ (សេនាសនៈ), ថ្នាំរម្ងាប់រោគ(គិលានភេសជ្ជៈ) ដើម្បីឱ្យពួកគាត់ត្រេកអរ ជ្រះថ្លា ទទួលយកកុសលទាំងនោះ ហើយវេរប្រគេនដល់ព្រះសង្ឃ :

ឧទាហរណ៍

“បុណ្យបច្ច័យបួនជាពិធីបុណ្យប្រពៃណីពុទ្ធសាសនាខ្មែរ ដែលធ្វើជូនអ្នកមានគុណ មានមាតាបិតាជាដើម។”

១១

ពិធីបុណ្យពុទ្ធសាសនាដែលរៀបចំឡើងក្នុងបំណងប្រមូលបច្ច័យដើម្បីយកទៅកសាងអ្វីមួយ :

ឧទាហរណ៍

“បុណ្យផ្កាកសាងសាលារៀន។”

១២

បុណ្យដែលធ្វើឡើងនៅពេលមានមនុស្សទទួលមរណភាព (ស្លាប់) ហៅ បុណ្យខ្មោច ក៏បាន។

១៣

បុណ្យដែលធ្វើឡើងនៅតាមខេត្តនានានៅជាប់សមុទ្រ ដើម្បីសម្ដែងនូវការដឹងគុណដល់សមុទ្រ និងបង្ហាញពីសក្ដានុពលនៃតំបន់ឆ្នេរ ដែលប្រព្រឹត្តទៅរយៈពេលបីថ្ងៃនៅចុងខែធ្នូជារៀងរាល់ឆ្នាំ :

ឧទាហរណ៍

“ប្រទេសកម្ពុជាចាប់ផ្ដើមធ្វើបុណ្យសមុទ្រដំបូងបង្អស់នៅខេត្តព្រះសីហនុក្នុងឆ្នាំ២០១២។”

១៤

អំណាចតេជះដែលបានដោយសារបុណ្យ (យសស័ក្ដិឬការងារ)។

១៥

បុណ្យដែលគេប្រារព្ធឡើង ដើម្បីរម្លឹកដល់ថ្ងៃទទួលបានឯករាជ្យពីអាណាព្យាបាល ឬអាណានិគមបរទេសណាមួយ :

ឧទាហរណ៍

“បុណ្យឯករាជ្យជាតិនៃកម្ពុជាប្រារព្ធនៅថ្ងៃទី៩ ខែវិច្ឆិកា រៀងរាល់ឆ្នាំ។”

១៦

ព្រះភគវ័ត (ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ)។

ចំណាំការប្រើប្រាស់

(ពាក្យថា បុណ្យ នេះ ខាងសំស្ក្រឹត ប្រើជា គុ. ផងក៏បាន, ប្រែថា "បរិសុទ្ធ, ស្អាត, ល្អ, គួរស្រឡាញ់ គួរចង់បាន")។

ទម្រង់ និងការបង្កើតពាក្យ

ទម្រង់ពាក្យ

ប្រវត្តិ និងប្រភព

ប្រភពពាក្យ

មកពីភាសាសំស្ក្រឹត និងបាលី

From Sanskrit and Pali.

ប្រភពក្នុងវចនានុក្រម៖ (សំ.; បា. បុញ្ញ)

បន្តរៀនទៀត

ពាក្យដែលអ្នកអាចចូលចិត្ត

មើលទាំងអស់